Polonia w Bośni i Hercegowinie
Polonia w Bośni i Hercegowinie
Polonia w Bośni i Hercegowinie to niewielka społeczność polska, która osiedliła się na tych terenach pod koniec XIX wieku. Obecnie jej liczebność wynosi około 300 osób. Historia Polaków w tym regionie jest bogata i złożona, obejmująca różne etapy migracji, osadnictwa oraz integracji z lokalną społecznością. W poniższym artykule przedstawimy kluczowe momenty z historii Polonii w Bośni i Hercegowinie, jej aktualny stan oraz organizacje polonijne działające w tym kraju.
Historia osadnictwa polskiego
Początki obecności Polaków w Bośni i Hercegowinie sięgają czasów, gdy te tereny zostały zajęte przez Austro-Węgry pod koniec XIX wieku. W wyniku tego wydarzenia rozpoczęto werbunek Polaków do pracy w administracji nowo powstałego kraju koronnego. Władze austro-węgierskie dążyły do zatrudnienia polskich urzędników, ponieważ tamtejsza ludność miała negatywne nastawienie do niemieckich i węgierskich przedstawicieli administracji. W 1910 roku w Bośni i Hercegowinie przebywało około 600 polskich urzędników, prawników, lekarzy i inżynierów.
Oprócz kadry urzędniczej, zachęcano także małorolnych chłopów do osiedlenia się na tych ziemiach. Migracja ta była stymulowana przez obietnicę przyznania gruntów do zagospodarowania. W latach 1895–1914 osiedliło się tam 1194 rodziny polskie, tworząc nowe osady, z największym skupiskiem w okolicach Nowego Martyńca. Według spisu ludności z 1910 roku ponad 11 000 osób posługiwało się językiem polskim jako ojczystym, a Polacy osiedlali się głównie wokół Sarajewa, Travnika oraz Banja Luki.
Choć Polonia nie prowadziła aktywnego życia kulturalnego, istniały pewne inicjatywy społeczne, takie jak „Klub Polski” w Sarajewie. Po wybuchu I wojny światowej działalność patriotyczna została jednak zahamowana przez władze austriackie.
Okres międzywojenny
Po zakończeniu I wojny światowej i utworzeniu Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (późniejszej Jugosławii), wielu Polaków opuściło Bośnię. W latach 1923–1925 kilka tysięcy polskich osadników wyemigrowało do Brazylii, Kanady czy Francji. W połowie lat dwudziestych liczba Polaków w Bośni wynosiła około 12 000 osób, a w kolejnej dekadzie wzrosła do 15 000. W tym okresie ponownie ożywiło się życie kulturalne Polonii.
W Bośni funkcjonowały dwa konsulaty honorowe: pierwszy w Sarajewie, który działał od 1919 do 1921 roku, oraz drugi w Banja Luce od 1927 do 1941 roku. Oba były istotnymi punktami kontaktowymi dla Polaków przebywających na tym terenie.
Druga wojna światowa
Podczas II wojny światowej Polacy w Bośni angażowali się w pomoc dla uchodźców z Polski oraz żołnierzy udających się do Francji. Po zajęciu Jugosławii przez Niemców życie kulturalne Polaków zostało znacznie ograniczone, jednak nie dochodziło do ich prześladowania ze strony okupantów. Większym zagrożeniem były bojówki chorwackie i serbskie, które często atakowały polską ludność.
W odpowiedzi na te zagrożenia część Polaków zdecydowała się na współpracę z partyzantką komunistyczną. Szacuje się, że liczba polskich bojowników walczących u boku partyzantów wynosiła około 3000 osób. Wiosną 1944 roku sformowano pięciusetosobowy polski batalion działający w składzie jugosłowiańskiej armii partyzanckiej.
Czasy współczesne
Po wojnie większość Polaków została wysiedlona do Polski, a według danych Mieszanej Komisji Repatriacyjnej liczba przesiedlonych wynosiła około 15 031 osób. Mimo to niektóre grupy Polaków pozostały w Bośni; ich całkowita liczba szacowana jest na około 4000 osób. Po rozpadzie Jugosławii największe skupiska Polaków znajdują się w Tuzli, Sarajewie, Mostarze oraz Banja Luce.
Z danych wynika, że na początku XXI wieku liczba Polaków w Bośni i Hercegowinie spadła do mniej niż pół tysiąca osób. Społeczność ta boryka się z problemami takimi jak słaba znajomość języka polskiego oraz trudna sytuacja materialna. Mimo to mniejszość polska ma status jednej z oficjalnie uznawanych mniejszości narodowych w Bośni i Hercegowinie.
W miejscowości Čelinovac odbywają się wydarzenia organizowane przez lokalną społeczność polonijną, a jednym z najważniejszych wydarzeń jest festiwal Pirogijada. W ostatnich latach niektórzy członkowie społeczności polskiej zostali odznaczeni przez Prezydenta RP za swoje zasługi na rzecz kultury polskiej.
Organizacje polonijne
W Bośni i Hercegowinie istnieje kilka organizacji polonijnych, które mają na celu wspieranie społeczności polskiej oraz promowanie kultury polskiej:
- Stowarzyszenie Obywateli POLSA w Sarajewie
- Stowarzyszenie Polaków w Banja Luce
- Związek Mniejszości Narodowych w Prnjavorze
- Stowarzyszenie Polaków i Przyjaciół „Mak” Gradiška
- Wspólnota Obywateli Polskiego Pochodzenia w Tuzli (obecnie nieaktywna)
- Polskie Towarzystwo Kulturalne „Mieszko I” w Mostarze (obecnie
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).